नॉर्दन लाईट्स

नॉर्दन लाईट्स

©मंदार कुलकर्णी
27 जानेवारी 2019

विश्वातील अनेक आश्चर्ये आपल्याला गेल्या 400 वर्षांपासून समजत आहेत. अगदी सूर्य पृथ्वीभोवती फिरतो आणि पृथ्वी या विश्वाच्या केंद्रस्थानी आहे इथपासूनचा प्रवास हा आज सूर्याचे पृथ्वीपर्यंतचे अचूक अंतर देतेच शिवाय आपल्या सुर्यमालेच्या बाहेरही आज पोहोचला आहे. हा संपूर्ण प्रवास जितका मनोरंजक आहे तितकाच आधीचे गृहीत रोजच्या रोज दुरुस्त करायला लावणारा आहे. मानवाचे चंद्रावरील पहिले पाऊल किंवा मंगळावर पाठवलेली पहिली बग्गी हे तर या शोधमोहिमेतील अत्यंत महत्वाचे टप्पे मानले जातात. विज्ञानातील काही आश्चर्ये आपण पृथ्वीवरही पाहू शकतो, यातलाच एक आश्चर्यकारक प्रकार म्हणजे नॉर्दन लाईट्स.

नॉर्दन लाईट्स मुख्यतः उत्तर ध्रुवाच्या जवळच्या प्रदेशात दिसतात पण त्यासाठी आपल्याला नार्वे स्वीडन अशा अति उत्तरेकडील देशामध्ये जावे लागेल. नॉर्दन लाईट्स साधारणपणे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात बऱ्याच वेळा दिसतात असे म्हणतात. या काळात येथे कडक हिवाळा तर असतोच पण त्या शिवाय सूर्य दर्शन ही अत्यंत दुर्लभ असते. सूर्याचा मुक्काम मुख्यतः दक्षिण गोलार्धात असल्याने या प्रदेशात सूर्य मुख्यतः क्षितिजाखालून संक्रमण करतो आणि अगदीच जमलं तर फार थोडा वेळ दर्शन देतो. हे दर्शन सुद्धा केवळ हजेरी लावली या सदरात मोडते.

तर नॉर्दन लाईट्स हे सूर्याचे चुंबकीय वारे पृथ्वीच्या वातावरणाशी घर्षण झाल्याने मुख्यतः तयार होतात. हे चुंबकीय कण जेव्हा वातावरणात येतात तेव्हा त्यातील मुख्यतः हिरवा रंग आकाशामध्ये वेगवेगळ्या छटा घेऊन पसरतो तोच हा नॉर्दन लाईट्स.

नॉर्दन लाईट्स पाहण्यासाठी जगभरातून पर्यटक नॉर्वे आणि स्वीडनमध्ये या काळात प्रवास करतात. मध्यरात्रीच्या सूर्याला पाहण्यासाठी हेच पर्यटक उन्हाळ्यामध्ये या देशास भेटी देतात. आता ही निसर्गाची आश्चर्ये प्रत्यक्ष पाहणे यासाठी मोठ्या प्रमाणात नियोजन तर करावे लागतेच पण या शिवाय भरपूर पैसेही खर्च करायची तयारी हवी. आपण ते पाहण्यासाठी तेथे कधी जावो अथवा न जावो पण इंटरनेट च्या जगात अप्रत्यक्ष रित्या तर पाहता येते का याचा शोध सुरू केला आणि Aurora Borealis Observatory या Observatory ची ओळख झाली. त्यांची वेबसाईट आहे शिवाय फेसबुक पेज ही आहे. यातील मंडळी इतकी उत्साही आहेत की जेव्हा जेव्हा निसर्गातील अशी काही आश्चर्ये दिसतात त्या वेळेस ते सरळ फेसबुक लाईव्ह करून जगातील आपल्या सारख्या असंख्य उत्साही लोकांना त्याचा आनंद देतात. नॉर्दन लाईट्स चा अनुभव मला त्यांच्यामुळेच मिळाला.

आकाशातील नॉर्दन लाईट्स च्या वेगवेगळ्या छटा, संपूर्ण आकाशाचा कॅनव्हास वर त्यांनी केलेली रंगांची उधळण. मिनिटा मिनिटाला त्यांच्या बदलणाऱ्या शेड्स, रोजच्या निळ्या आकाशापेक्षा असलेली ही वेगळी, वेधक आणि काहीशी अपरिचित रंगसंगती पाहून थक्क व्हायला होते. या हिरव्या रंगात झाडांच्या पानांचा किंवा गवताचा शितलपणा नाहीये तर चुंबकीय कणांमुळे तयार झालेले आकर्षक आणि काहीसे भीतीदायक रंगांचे फटकारे आहेत. त्याचा विशिष्ट अर्थ शोधे पर्यंत त्याचे रूप आणि स्थान बदललेले असते. शक्यतो हिरव्या रंगाचे लाईट्स बऱ्याचदा लाल आणि जांभळ्या रंगांचीही उधळण करतात.

नॉर्वे स्वीडन ह्या देशात नोर्दन लाईट्स बघायला फेब्रुवारी पर्यन्त पूर लोटतो, पण स्कॉटलंड च्या ग्लासगो शहरापासून 100 km अंतरावर एका गावाजवळच्या पर्वतावर नोव्हेंबर च्या शेवटी आणि डिसेंम्बर च्या मध्यात काही रात्री हा खेळ पाहता येतो.
पण ह्या जागेची जास्त माहिती नसल्याने तिथे खूप कमी लोकं जातात.

या लेखासोबत Aurora Borealis Observatory ने मला दाखवलेले हे नॉर्दन लाईट्स आहेत. निसर्गाची ही अनवट रूपे घरबसल्या पाहून आश्चर्य करावं तेवढं थोडंच....